Leestip: Nowotny over onzekerheid

Begin 2016 verscheen een mooi nieuw boek van Helga Nowotny: The Cunning of Uncertainty*. Helga Nowotny is Oostenrijkse, emeritus hoogleraar en sociaal wetenschapper. Zij was eerst vice-president en later, van 2010 tot 2013, president van de Europese onderzoeksraad. In haar boek over onzekerheid neemt ze deze ervaring mee.

Eerst iets over de titel. Het woord Cunning is lastig te vertalen. Volgens de van Dale betekent het sluwheid en vaardigheid, maar het kan ook nog snoezig betekenen. Nowotny zelf zegt (in het voorwoord op blz x) dat cunning teruggaat op dezelfde stam als het Duitse (en ik denk ook Nederlandse) kennen en können (kunnen), en dat cunning kennis is die weten en maken combineert. En dan volgt het citaat van een lange definitie, die ik hier herhaal: it “implies a complex but very coherent body of mental attitudes and intellectual behaviour which combines flair, wisdom, forethought, subtlety of mind, deception, resourcefulness, vigilance, opportunism, various skills and experience acquired over the years. It is applied to situations which are transient, shifting, disconcerting and ambiguous, situations which do not lend themselves to precise measurements, exact calculation or vigorous knowledge”. Onzekere situaties dus.

Onderzoek gaat over onzekerheid. Wetenschap vertaalt onzekerheid in zekerheid, altijd voorlopig en nooit definitief. En dat is van belang. Eigenlijk is het boek één groot pleidooi voor het beter omgaan met, het toelaten, ja zelfs omarmen van onzekerheid. Het begrip risico heeft volgens Nowotny (blz. 66) bijvoorbeeld een veel te negatieve bijklank gekregen, het gaat vooral over negatieve zaken en ongewenste consequenties die vermeden moeten worden. De manier waarop het begrip innovatie tegenwoordig gebruikt wordt laat volgens Nowotny (blz. 106) veel te weinig ruimte voor onzekerheid. Innovatie wordt voorgesteld als een van te voren te plannen rechte lijn van wetenschap naar toepassing, terwijl dit in de praktijk zelden zo verloopt. Zo staat het boek vol met interessante verhalen en inzichten over hoe onzekerheid een rol speelt in kennis en wetenschap, een rol die in dit boek op zeer erudiete en aansprekende wijze wordt doordacht.

In het blad Noorderbreedte (#1 2016) staat onder de titel “De Schoonheid van Onzekerheid” een stukje (op blz. 5) over Miriam van Eck** die aan de Design Academy in Eindhoven afstudeerde met een verbeelding van seismologisch onderzoek naar de waarschijnlijkheid van aardbevingen in Groningen. Dit onderzoek kent veel onzekerheden omdat er in de geofysica maar weinig bekend is over aardbevingen ontstaan door menselijk handelen. Een citaat: “ Van Eck raakte gefascineerd door het onderzoek naar de bevingen en de rol die seismologen daarin spelen. Hun werk, met al die onzekere factoren, is van grote schoonheid, vindt ze, ….”. Wetenschap die met veel onzekerheden te dealen heeft en juist met die onzekerheid een kunstenares inspireert. Dit Groningse voorbeeld had zo in het boek van Helga Nowotny gepast.

 

* bij Polity Press

** www.miriamvaneck.nl